Orły, do boju!

11 listopada 2011 roku – w Święto Narodowe! – towarzyski mecz Polaków z Włochami na Stadionie Miejskim we Wrocławiu (za cztery dni znów zagra na nim nasza kadra) przebiegał pod znakiem... kibicowskiego protestu. Trybuny były niemal pełne, ale miast tradycyjnego dopingu, fani najczęściej skandowali krótkie pytanie „Gdzie jest orzeł?”. Chodziło oczywiście o narodowe godło, nierozerwalnie – jak się wydawało – związane z reprezentacyjnymi koszulkami. W tamtym momencie – na niewiele ponad pół roku przed rozpoczęciem EURO 2012 na boiskach Polski i Ukrainy – Orzeł Biały z owych trykotów odleciał!

„Piłkoptak” rozeźlił wszystkich

Przegoniły go pomysły związkowych marketingowców, którzy odświeżając logo federacji, postanowili wprowadzić je także na koszulki reprezentantów, tyle że z napisem „Polska” zamiast „PZPN”. A wszystko – w miejsce tradycyjnie widniejącego na piersi godła polskiego, które przecież towarzyszyło rodzimym reprezentacjom (w różnych dyscyplinach) od zarania międzynarodowych startów, po odzyskaniu niepodległości w 1918. Skądinąd zgrabne graficzne połączenie piłki ze stylizowaną głową orła – dobre dla stowarzyszenia, jakim jest PZPN, ale nie dla zespołu narodowego! - fani natychmiast po oficjalnej prezentacji strojów nazwali „piłkoptakiem”. To właśnie ten symbol miał widnieć na koszulkach reprezentacji także podczas wspomnianego, zbliżającego się turnieju finałowego mistrzostw Europy. Nijak to kibicom nie pasowało: stąd nie tylko okrzyki we Wrocławiu, a cztery dni później – także w Poznaniu, w meczu z Węgrami, ale też i swoiste „głosowanie nogami”. Na Bułgarskiej pojawiło się ledwie 6 tysięcy widzów: frekwencja żenująca, ale przecież będąca formą wyrażenia protestu wobec „handlowania tradycją i symboliką narodową”. Kiedy w dyskusję o nieobecności orzełka – krytycznie oczywiście – włączyli się politycy (w tym prezydent, premier i liczni posłowie), związek ostatecznie wycofał się z pomysłu. Choć ów „piłkoptak” z trykotów nie zniknął, Orzeł Biały zajął na nich centralne miejsce, znów koncentrując na sobie uwagę wszystkich oglądających i dopingujących.

Godło wielkości... koszulki

Losy godła na sportowych strojach piłkarzy bywały jednak różnorakie także w przeszłości. Przedwojenny image sportowców reprezentujących kraj odrodzony po 123 latach wymagał tego, by jego godło było widoczne bardzo wyraźnie. Więc niejednokrotnie zajmowało miejsce nie tylko na sercu zawodnika, ale czasem – niemal na całym froncie reprezentacyjnej koszulki. Pokazuje to dobitnie na przykład zdjęcie z meczu z Rumunią (z którą znów zagramy w sobotę) z 1923 roku we Lwowie. Warto też pamiętać, że do 1927 roku ówczesny Orzeł Biały mocno różnił się od dziś znanej nam wersji godła, i tak parokrotnie ewoluującej przez owe 100 lat.

Nerwy przed finałem

W PRL z głowy Orła Białego zniknęła korona, samo godło jednak z koszulek zawodników nie znikało. Generalnie więc emocji wokół niego nie było, choć niektórzy kadrowicze przechowali zaskakujące czasem wspomnienia. - Przyjechaliśmy na stadion przekonani, że zagramy w biało-czerwonych kompletach. Tymczasem okazało się, że Węgrzy też mają przygotowane białe trykoty! A że jako obrońca tytułu mieli pierwszeństwo wyboru, to my musieliśmy wysłać z powrotem do wioski naszego masażystę, Mariana Mikołajewskiego, by przywiózł zapasowe, czerwone stroje. Na części z nich... brakowało jednak godła! Więc przyszywaliśmy je w szatni, bezpośrednio przed pierwszym gwizdkiem! - opowiadał mi przed laty Joachim Marx, wracając pamięcią do finału igrzysk w Monachium w 1972. Zdjęcie zrobione już po finale pokazuje, że godła żadnemu z piłkarzy na trykocie nie brakowało. Natomiast w paru przypadkach trudno uciec od wrażenia, jakby owo godło umieszczone było... na różnych wysokościach. Ale to może być złudzenie...

Naszywane nocą

Co do 1993, wątpliwości już nie mamy. Najpierw był mecz z San Marino w Łodzi, na który firma „Admiral” - a z nią PZPN miał wówczas podpisany kontrakt – nie dowiozła sprzętu. W ramach akcji ratunkowej sięgnięto więc po sąsiedzku po produkty marki „Dorbill”. Miejscowa firma do tej pory nie pracowała jednak na rzecz piłkarskiej federacji, noc poprzedzająca spotkanie upłynęła więc w Pabianicach właśnie na przyszywaniu orzełków do koszulek! Powtórka nastąpiła miesiąc później i to już było duże „halo”. Raz – że graliśmy z Anglią, a nie z San Marino. A dwa... - Żebyśmy mieli w czym wyjść na boisko, dzień przed spotkaniem, o godzinie 22.00, przyszywane były orzełki... na koszulkach Hamburger SV – mówi po latach na kanale „Łączy nas piłka” ówczesny selekcjoner, Andrzej Strejlau. Tak, dobrze przeczytaliście: na koszulkach HSV, które załatwiał błyskawicznie Jan Furtok! To były jego ostatnie tygodnie w mieście nad Łabą, ale w kluczowym momencie włodarze klubowi nie odmówili prośbie swego gwiazdora z kilku ostatnich sezonów.

Ów kontrakt z brytyjską firmą dostarczającą sprzęt najwyraźniej nie określał precyzyjnie nie tylko dostaw, ale i wyglądu strojów. Dość powiedzieć, że w niektórych meczach Orła Białego na koszulkach reprezentantów brakuje! Zamiast niego widnieje jedynie ówczesne logo PZPN-u. Wtedy jednak jakoś wielkiego protestu kibiców nie było.

Czerwony na białym!

I na koniec historia najdziwniejsza z dziwnych. Najlepszy – zdaniem wielu – mecz w historii polska „reprezentatywka” zagrała w 1975 na Stadionie Śląskim, pokonując Holandię 4:1 w eliminacjach EURO'76. By nie trzeba było naszywać – mocno farbujących - plakietek z godłem, Adidas dostarczył wówczas kostiumy z fabrycznie wyszytym orłem. Firma jednak się pomyliła i... odwróciła barwy - zamiast białego orła na czerwonym tle, był czerwony orzeł na tle białym! Nie wierzycie? Poszukajcie zdjęć sprzed pół wieku!

Dziś tego typu sytuacje już nam (raczej...) nie grożą, hasło „Orły, do boju!” będzie więc aktualne i w Bukareszcie, i we Wrocławiu. Oby Orły posłuchały!

Dariusz Leśnikowski